Metin BAYKARA
Makine Mühendisi UGETAM A.Ş.
Teknolojik Hizmetler ve Belgelendirme Müdürü
Bilindiği üzere, doğal gazın birim hacmindeki enerji, içeriğine ve bulunduğu koşullara göre değişkenlik gösterdiği için faturalandırma, hacimdeki hata düzeltildikten sonra yapılmak zorundadır. Düzeltme işleminden sonra düzeltilen hacim Sm3 (standart m3) birimiyle ifade edilir.
Yürürlükteki mevzuata göre (Bkz. Doğal Gazın Faturalandırmaya Esas Satış Miktarının Tespiti ve Faturalandırılmasına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ-31 Aralık 2002 tarih ve 24980 sayılı Resmi Gazete) 300 mbar üzerindeki basınçlarda EHD (Elektronik Hacim Düzeltici) cihazların kullanılması kanuni zorunluluktur. 
Hacim düzeltme cihazının hesapladığı düzeltme/dönüşüm faktörü (conversion factor) özellikle basınç ve sıcaklık sensöründe meydana gelen sapmalardan etkilenmektedir. Doğal gaz tüketimi faturalandırması, 300 mbar ve üzeri basınçlarda gaz dağıtım şirketleri tarafından korrektör cihazı üzerideki düzeltilmiş hacim endeksine göre yapılmaktadır. Böyle olunca, bu cihazda birden fazla faktör (basınç sensörü, sıcaklık sensörü, sayaçtan gelen puls (darbe) sinyali, hesaplama metodu ve gaz komponentlerine bağlı sıkıştırılabilirlik faktörü) ile hesaplanan düzeltme katsayısı veya dönüşüm faktöründeki çok ufak sapmalar faturalandırmada önemli hatalara sebep olabilecektir. Yani sadece sayacın doğru ölçmesi, doğru gaz hacmi ölçümü için yeterli olmamakta, buna bağlı düzeltme işlemi yapan korrektör cihazının da doğru ölçüm yapması gerekmektedir.
Elektronik/Otomatik Hacim Düzeltme cihazları, hacim düzeltmesi işlemini aşağıdaki formüle göre yapılmaktadır;
Burada;
Vb : Referans şartlardaki hacim [m3]
V : Ölçüm şartlarındaki hacim
C : Dönüşüm Faktörü
Pi(abs) : Ölçüm şartlarındaki Gösterge Basıncı
[bara] Pb : Referans Şartlardaki Mutlak Basınç [1,01325 bara]
ti : Gösterge Sıcaklığı [°C]
tb : Referans Şartlardaki Sıcaklık [15°C]
Hacim Düzeltici genellikle, AGA 8 DC 92 (Amerikan), AGA 8 G1,G2 (Amerikan), AGA NX19 (Amerikan), MGERG (Avrupa), SGERG 1,2,3,4 (Avrupa) ve benzeri hesap yöntemlerini kullanarak doğalgazın gerçek hacim değerini hesaplar.
Bu sıkıştırılabilirlik faktörleri hesap metotları çok yakın değerler vermektedir. Ancak hesap metodunun, korrektörün kullanılacağı yerdeki gazın, basınç, sıcaklık, izafi yoğunluk, üst kalorifik değeri, gaz kompozisyon aralıklarına uygun olarak seçilmesi gerekmektedir. Bunlarla ilgili detaylar; ISO 12213-1/-2/-3 standartlarında belirlenmiştir. Bazı hesap metotlarına ait uygulanabilir aralıklar aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Yazının devamı için Ölçübir ile iletişime geçiniz. +90 312 222 47 10-11