Atila TÜRKYILMAZ
Ankara Su Ve Kanalizasyon İdaresi
Genel Müdürlüğü İç Denetim Birimi Başkanı
e-mail:
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
Su dağıtım şebekelerinin amacı, istenilen miktarda, basınçta ve kalitede suyu tüketiciye kesintisiz olarak ulaştırmaktır. Giderek azalan su kaynakları şebekeye verilen arıtılmış su miktarındaki kayıpları azaltmanın ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.
İçme suyu gereksinimlerini karşılarken su havzalarını ve bunların sunduğu sayısız faydayı sürdürmek için, kentsel su arzını korumaya ve daha verimli kullanmaya yönelik ortak çabaların da yürütülmesi gerekmektedir (Postal, 2010: 43).
Son yıllarda Avrupa suyun daha verimli kullanılması, kayıpların azaltılması, savruk kullanımın azaltılması, daha verimli cihazlar ve suyun dönüşümüne odaklanmaktadır. Birçok durumda yeni su teminini arttırmak yerine su kullanım verimini arttırmak daha ucuz olmaktadır. (Pilcher, Dizdar, Dilsiz, Toprak, Angelis, Angelis, Koç, Dikbaş, Fırat, Bacanlı, 2009: 4) Su kayıplarını arttıran veya azaltan işçilik kalitesi, boru çapı, boru malzemesinin kalitesi, toprak yapısı, su şebekesindeki basınç gibi çeşitli faktörler vardır.
Su kayıpları; arıtma tesislerinde yapılan arıtma işlemlerinden, iletim hatları, dağıtım şebekesi, boru bağlantı noktalarında oluşan arıza ve sızıntılardan, su depolarından, vanalardan, şube yolu/servis bağlantılarından, su sayaçlarından, kaçak bağlantılardan ve sayaçtan sonraki abone tesisatından kaynaklanabilir. Binlerce kilometre şebeke ile ev bağlantılarından oluşan ağ sistemindeki su kayıplarının tespiti kolay değildir.
Tabii ki, çözüm yolları da kayıp nedenlerine göre değişik olmaktadır. Su kaybının önlenmesi ya da azaltılması ancak iyi bir “Kayıp Su Yönetimi” ile mümkün olabilir.
SU KAYBI BİLEŞENLERİ İletim ve dağıtım sırasında, şehre verilen su miktarının bir bölümü çeşitli sebeplerle kaybolmaktadır. Aralarında anlam farklılığı olsa da bu konuda şebeke kaybı, su kaybı, toplam su kaybı, fiziki kayıp, fiziki su kaybı, fiziki kaçak, kaçak su ve su kaçağı gibi değişik tabirler kullanılmaktadır.
Ulusal Çevre Eylem Planı; Su Kaynakları Yönetimi’nde; “Mevcut su dağıtım sistemlerinde su kaçaklarının azaltılması ile su talebini aşağıya çekmek.” ve “Toplam su kaçaklarının (fiziksel ve idari) bir kısmını da su kaçakları oluşturmaktadır.” (Anonim, 1997: 42-43) ifadeleri, Dokuzuncu kalkınma Planı Çevre Özel İhtisas Komisyonu Raporu’nda ise; “Kaçak su en önemli sorunlardan birini oluşturmakta, tesislerin eskiliği ve yetersizliğinden ya da yasa dışı yararlanmadan kaynaklanan kaçak su kullanım oranının % 30–40 dolaylarında olduğu tahmin edilmektedir.” (Anonim, 2007: 9) ifadesinin kullanılması dikkate alındığında, resmi raporlarda “kaçak su” tabirinin “kayıp su” tabiri yerine kullanıldığı görülmektedir.
Ülkemizde bu konuda kavram kargaşasından kurtulmak ve ortak bir dili oluşturmak için Uluslararası Su Birliği (IWA) tarafından standartlaştırılmış olan su kaybı bileşenleri ve tarifleri kullanılmalıdır.
Su kaybı denildiği zaman genellikle su dağıtım sistemindeki fiziksel kayıplar düşünülür. Oysa toplam kayıp çeşitli bileşenlerden oluşmaktadır. Su kayıpları ile ilgili terimlerin standartlaştırılması amacıyla, Uluslararası Su Birliği (IWA) ve Amerikan Su İşleri Birliği (AWWA) su kaybını oluşturan bileşenleri tanımlamış ve farklı su dağıtım sistemlerinin karşılaştırılabilmesi için gerekli olan performans göstergelerini hesaplayan Su Bütçesi Yönetimini 2003 yılında önermiştir (Toprak, Koç, Bacanlı, Dikbaş, Fırat, Dizdar, 2007: 17-18).
Kaynaklar: 1-Dokuzuncu kalkınma Planı (2007–2013), Çevre Özel İhtisas Komisyonu Raporu, 2007, 2- Dokuzuncu kalkınma Planı (2007–2013), Toprak ve Su Kaynaklarının Kullanımı ve Yönetimi Özel İhtisas Komisyonu Raporu; 3- Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), 2009 Yılı Programı. 4- Gökdemir, B., Küresel Su Krizine Çözüm Arayışları: Şebeke Suyu Hizmetlerine Özel Sektör Katılımı Dünya Örnekleri Işığında Türkiye İçin Öneriler, TÜSİAD Yayını, 2008. 5- Pilcher, R., Dizdar, A., Dilsiz, C., Toprak, S., Angelis, E.D., Angelis, K.D., Koç, C., Dikbaş, F., Fırat, M., Güner Bacanlı, Ü.G., Su Kayıpları Nasıl Önlenir? Su Kayıplarını Azaltma Teknikleri ve Uygulamalarına Yönelik Rehber Kitap, PROWAT, Eflatun Yayınevi, 2007. 6- Postal, S,. Suları Nasıl Tükettik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010. 7- Postal, S,. Vickers, A,. Dünyanın Durumu 2004, Su Verimliliğini Artırmak, Tema Vakfı Yayınları. 8- TERZİ, N., İçme Suyu Şebekelerinde İşletme Esasları isimli yayımlanmamış makale notları. 9- Toprak, S., KOÇ, A.C., BACANLI, Ü.G., DİKBAŞ, F., FIRAT, M., DİZDAR, A., İçme Suyu Dağıtım Sistemlerindeki Kayıplar ve Prowat Projesi, 5. Kentsel Altyapı Ulusal Sempozyumu Bildirisi, 2007. 10- TÜİK Haber Bülteni. Belediye Su İstatistikleri, 2008. 26 Nisan 2010. Sayı:72. 11- Türkyılmaz, A,. İçme Suyu Dağıtım Sistemlerinde Su Kaybının Azaltılması Stratejisi ve Kayıp Su Yönetimi, Yerel Yönetim ve Denetim Dergisi, Aralık 2008 ve Ocak 2009. 12- Ulusal Çevre Eylem Planı; Su Kaynaklarının Yönetimi, DPT, 1997.
Yazının devamı için Ölçübir ile iletişime geçiniz. +90 312 222 47 10-11